Overslaan en naar de inhoud gaan

SCRIPTIE - WO I IN SCHOOLBOEKEN

"EN, HOE WAS HET OP SCHOOL VANDAAG?" HET BEELD VAN DE EERSTE WERELDOORLOG IN SCHOOLBOEKEN"
Freya De Coster
Master in de Geschiedenis - UGent

HET BEELD VAN DE EERSTE WERELDOORLOG IN OUDE SCHOOLBOEKEN

In deze tijden van de honderdjarige herdenking wordt de Eerste Wereldoorlog overal in Vlaanderen herdacht, niet in het minst aan onze schoolbanken. Maar hoe gingen de onderwijsinstellingen tijdens het interbellum om met het zopas verteerde oorlogsgebeuren? En welke invloed had de uitbraak van de Tweede Wereldoorlog hierin? Freya De Coster, master in de geschiedenis (UGent), bestudeerde hoe WOI in de Nederlandstalige geschiedenishandboeken aan de leerlingen van het basisonderwijs werd uitgelegd. “Het is duidelijk dat de representatie van WOI niet altijd even zedig en waarheidsgetrouw gebeurde.”  

Hoe het onderwijsnet omging met de Grote Oorlog 

Al snel na de Eerste Wereldoorlog besliste de overheid dat deze catastrofale ramp moest opgenomen worden in het geschiedenisonderwijs. In 1924 verscheen er al een eerste druk van een schoolbook waarin over WOI werd verteld. Via het gebruik van enkele frappante inhoudelijke en taalkundige methodes, werd het beeld van de Eerste Wereldoorlog ingezet om de eenheid en patriottische verbondenheid van de Belgische voorouders te schetsen. Zonder schroom werd in de handboeken een geromantiseerd verhaal verteld van Belgische helden die het moesten opnemen tegen de Duitse ‘barbaren’. Het ultieme doel? Het burgerschapsgevoel van de jeugdige studenten aanwakkeren en versterken. De Coster: “Triomf en heroïsme stonden centraal. Termen als ‘strijden’, ‘offeren’ en ‘herstel’ werden overdadig neergepend. Beelden van verheerlijking en vooruitgang aan Belgische zijde doorspekten de schoolboeken, terwijl de vijand afgeschilderd werd als een uniforme troep monsters. Hoewel de oorlog werd betreurd, werd het eveneens als een noodzakelijk kwaad voorgesteld. Hoe anders hadden de dappere Belgen de vrede en democratie, die de Duitsers met hun inval hadden geschonden, kunnen herstellen? Het discours van de leerboeken werd gedomineerd door een optimistisch verhaal van het land dat gered was.” 
  


Het noodlot slaat toe  

De uitbraak van de Tweede Wereldoorlog deed de onderwijsinstanties echter beseffen dat er nood was aan verandering. Het glorieuze beeld van moed en zelfopoffering voor het vaderland ging in tegen een nieuwe periode van destructie en rampspoed. Langzaam maar zeker veranderde de manier waarop de Eerste Wereldoorlog werd voorgesteld. Vele handboekenauteurs hielden vast aan het nationalistische discours dat tijdens het interbellum domineerde. De moedigste onder hen waren echter bereid het beeld van de Grote Oorlog aan te passen. Het concept ‘nationalisme’ had een bittere bijklank gekregen. Men was tot het besef gekomen dat de verkondigde moraal van burgerschap niet leidde tot vrede, maar juist tot meer conflicten. Eenheid werd in de schoolboeken nog wel centraal gesteld, maar deze keer op een mondiaal niveau. Een verzoening van alle volkeren, dààr moest de toekomstige generatie naar streven. De doelstelling van het vak geschiedenis veranderde. De leerlingen kregen niet enkel de taak het glorieuze verleden indachtig te houden, maar ook en vooral het leed en het verdriet dat de oorlog had voortgebracht. Enkel door deze bewustwording kon een nieuwe oorlog vermeden worden. Iets waar het onderwijs tijdens het interbellum niet in geslaagd was…  


Lees de scriptie van Freya De Coster hier
Freya De Coster was te gast in "De bende van Annemie" (Radio 1). Herbeluister het interview over haar scriptie hier